સહારો નહિ, મને તો જોઇએ સત્કાર આદરથી

સહારો નહિ, મને તો જોઇએ સત્કાર આદરથી,
હું પડછાયો દીવાલોનો નહીં માંગુ કોઇ ઘરથી.

ઊડે એનેય પાડે છે શિકારી લોક પથ્થરથી,
ધરા તો શું, અહીં ખાલી નથી આકાશ ઠોકરથી.

નથી હોતો કિનારો ક્યાંય દુનિયાનાં દુ:ખો માટે,
તૂફાનો કોઇ દી પણ થઇ શક્યાં નહિ મુક્ત સાગરથી.

બૂરા કરતાં વધારે હોય છે મર્યાદા સારાને,
કરે છે કામ જે શયતાન, નહિ થાશે તે ઇશ્વરથી.

શરાબીની તરસ કુદરતથી બુઝાતી નથી, નહિ તો -
ઘટાઓ તો ભરેલી હોય છે વર્ષાની ઝરમરથી.

કમળની પ્યાસ પણ મારા સમી લાગે છે, ઓ ઝાકળ !
સરોવરમાં રહી મુખ ઊંચુ રાખે છે સરોવરથી.

ઘણાં અવતાર છે એવા નથી જાતાં જે પાણીમાં,
ઘણાં જળબિન્દુ મોતી થઇને નીકળે છે સમંદરથી.

ચણી દીવાલ દુનિયાએ તો આપે દ્વાર દઇ દીધાં,
નહીં તો હું જુદો ન્હોતો કદીયે આપના ઘરથી.

વસીને મારા અંતરમાં પુરાવો તેં જ દઇ દીધો,
મને દાવો હતો કે હું તને ચાહું છું અંતરથી.

અસર છે એટલી ‘બેફામ’ આ નૂતન જમાનાની,
પુરાણો પ્રેમ પણ કરવો પડ્યો મારે નવેસરથી.
-: બરકત વિરાણી ‘બેફામ’

તદબીર લાગે છે

મને કંઈ એ રીતે નિદ્રામાં જીવન સ્થિર લાગે છે,
કે જાણે રાત દિનના ખ્વાબની તાબીર* લાગે છે.

નહીં તો આપ દિલને આમ પથ્થરનું બનાવો નહિં,
મહોબ્બતની કોઈ મજબૂત એ તામીર* લાગે છે.

ભરમ મારો જુદો છે બંધ મુઠ્ઠી રાખનારાથી,
મને મારા ઉઘાડા હાથમાં તકદીર લાગે છે.

નથી એમાં પ્રણયનો રંગ કે સૌંદર્યની રેખા,
હવે દિલ કોઈની જાણે જૂની તસ્વીર લાગે છે.

ચમનની જેમ રણને તો નથી દીવાલ-દરવાજા,
બધાંની હોય જાણે એવી એ જાગીર લાગે છે.

એ મુક્તિ હો કે બંધન હો, ચરણનો હાલ છે એક જ;
પ્રથમ લાગ્યાં હતાં કાંટા, હવે જંજીર લાગે છે.

નહીં તો વાદળી વરસ્યા વિના વિખરાઈ ના જાયે,
ધરા જેમ જ ગગનમાં ઝાંઝવાનાં નીર લાગે છે.

લલાટ આ રીતે નહિ તો ના ઘસે બેફામ સજદામાં,
કે એ તકદીર ભુંસવાની કોઈ તદબીર લાગે છે.
-: બરકત વિરાણી ‘બેફામ’

હોય છે કહેવા સમુ જે

હોય છે કહેવા સમુ જે, એ જ કહેવાતું નથી,
બહું વિકટ બેફામ જીવનની કહાની હોય છે.

મારી ય લાગણીમાં કસર હોવી જોઇએ

ચાહતમાં એકબીજાની ફિકર હોવી જોઇએ,
આ વાતની તને ય ખબર હોવી જોઇએ.

એક રોશની રહે છે સતત મારા પંથમાં,
મારા ઉપર તમારી નજર હોવી જોઇએ.

લાગે છે ઠોકરો ને છતાં દુઃખ થતું નથી,
બસ આ જ તારી રાહગુજર હોવી જોઇએ.

નિષ્ફળ પ્રણયનો દોષ તો દઉં હું તને મગર,
મારી ય લાગણીમાં કસર હોવી જોઇએ.

ચાલું છું એમ થાઉં છું મંઝિલથી દૂર હું,
ઊલટી દિશાની મારી સફર હોવી જોઇએ.

હટવા દો અંધકાર, એ દેખાઇ આવશે,
આ રાતમાં જ ક્યાંક સહર હોવી જોઇએ.

આ બહારનું જગત તો જૂઠાણાંનો ખેલ છે,
દુનિયા ખરી તો દિલની ભીતર હોવી જોઇએ.

‘બેફામ’ જ્યાં ચણાયો હશે એમનો મહેલ,
એની જ નીચે મારી કબર હોવી જોઇએ
-: બરકત વિરાણી "બેફામ"

તમારું સ્મિત બની લહેરાઇ જાવાનું મને ગમશે

તમારું સ્મિત બની લહેરાઇ જાવાનું મને ગમશે,
તમારાં આંસુ થઇ લૂંછાઇ જવાનું મને ગમશે.

તમારી શેરીમાં આવીને પહેલા જોઇ લઉં તમને,
ગમે ત્યાં એ પછી ફંટાઇ જાવાનું મને ગમશે.


જગતમાં એમ તો હું ક્યાંય રોકાતો નથી કિન્તુ,
તમે જો રોકશો, રોકાઇ જાવાનું મને ગમશે.

પ્રતિબિંબો તમારાં જો ન દેખાડી શકું તમને,
તો દર્પણ છું છતાં તરડાઇ જાવાનુ મને ગમશે.

જગતમાં હું તો મોટા માનવીના નામ જેવો છું,
કોઇ પાષાણમાં અંકાઇ જાવાનું મને ગમશે.

તમે રડશો છતાં દફનાઇ જાવાનું જ છે ‘બેફામ’,
પરંતુ હસશો તો દફનાઇ જાવાનું મને ગમશે.
-: બેફામ

ખુદા, તારી કસોટીની પ્રથા સારી નથી હોતી

ખુદા, તારી કસોટીની પ્રથા સારી નથી હોતી;
કે સારા હોય છે એની દશા સારી નથી હોતી.

ખૂબી તો એ કે ડૂબી જાય તો લઇ જાય છે કાંઠે,
તરો ત્યારે જ સાગરની હવા સારી નથી હોતી.

સિતારા શું કે આવે છે દિવસ રાતોય ગણવાના,
હંમેશાંની જુદાઇની દશા સારી નથી હોતી.

જગતમાં સર્વને કહેતા ફરો નહિ કે દુઆ કરજો,
ઘણાંય એવાંય છે જેની દુઆ સારી નથી હોતી.

નથી અંધકારમય રસ્તો છતાં ખોવાઇ જાયે છે,
સૂરજને પણ સફર માટે દિશા સારી નથી હોતી.

બધાં સુખનો સમય મળતાં ભરે છે દમ ગરૂરીના,
વસંત આવ્યા પછી અહીંયા હવા સારી નથી હોતી.

કબરમાં જઇને રહેશો તો ફરિશ્તાઓ ઊભા કરશે,
અહીં ‘બેફામ’ કોઇ પણ જગા સારી નથી હોતી।
-: બેફામ

એ રીતે એને ગુમાવ્યા કે સ્મરણ મળતું નથી

નામનું કહેવાય એવું યે શરણ મળતું નથી
એ રીતે એને ગુમાવ્યા કે સ્મરણ મળતું નથી.

ઓ પ્રણય, મારી દશાનું સ્વપ્ન એને આપજે
જેને મારી જેમ રાતે જાગરણ મળતું નથી.

કૈસ કરતા પણ વધારે છું દયાને પાત્ર હું
ઘેલછામાં છું છતા યે ક્યાંય રણ મળતુ નથી.

એમ વિતેલા દિવસને રોજ માંગું છું ફરી
કે જીવન પૂરૂ થયું છે ને મરણ મળતું નથી.

એવી સ્રુષ્ટિમાં અમે શું માગીએ સુખના દિવસ ?
જ્યાં સુરજનું એક પણ સીધું કિરણ મળતું નથી.

જામતો બેફામ જીવનનો હજી ભરપુર છે.
પણ પીવા લાયક હવે વાતાવરણ મળતું નથી.
-: બેફામ

શું થાક ઉતરે?

શું થાક ઉતરે? અવિરવ જ્યાં શ્વાસ ચાલે છે;

કે નીંદમાં ય જીવનનો પ્રવાસ ચાલે છે.

તમે ઓ ખાર, ખૂચી નહિ શકો કદી એને;

ફૂલોની સેજ તજીને સુવાસ ઉદાસ ચાલે છે.

સસિની ધાર ઉપર કોઈ એની છાયામાં

સમય પ્રમાણે બધાં આમો ખાસ ચાલે છે.

ચલણ ન રાખ પીવાનું જુદુ જુદુ સાકી!

બધાનાં અંતરે સરખી જ પ્યાસ ચાલે છે.

ફરે છે મારૂ કફસ દરબદર, અરે ગરદિશ!

હું સ્થિર થયો તો હવે આ નિવાસ ચાલે છે.

ખુદાનો શુક્ર, રહી ગઈ છે, લાજ દુનિયામાં

દિવાનગીમાં ગમે તે લિબાસ ચાલે છે.

ન હોય તો એજ છબી મારા મોતની બેફામ,

બનીને છાયા કોઈ આસપાસ ચાલે છે.

-: બેફામ

મારી હાલત તમે નથી જોઇ

ગમગીની જોઇસાંજ વેળાની રોશની જોઇ,
આજ મેં મારી જીંદગી જોઇ.

કેમ છો? એમ નહી તો ના પુછે,
મારી હાલત તમે નથી જોઇ.

તમને જોયાં તો એમ લાગ્યું કે,
જાણે સાકાર મેં ખુશી જોઇ.

આરસીમાં બીજું તો શું જોઉં?
મારા ચહેરાની ગમગીની જોઈ.
-: બેફામ

છું એવી જાગ્રુતિમાં કે વધુ જાગી નથી શકતો

જીવન ને સ્વપ્ન માનું છું, મગર ત્યાગી નથી શકતો,
છું એવી જાગ્રુતિમાં કે વધુ જાગી નથી શકતો.

ફુલો વચ્ચે ઓ માર પ્રાણ, વાયુ જેમ ફરજે તું,
કે વાયુને કોઈ કાંટો કદી વાગી નથી શકતો.

જગતને તેજ દેવા હું સુરજની જેમ સળગું છું,
છે એક જ દુઃખ કે હું સુખના દિવસ માગી નથી શકતો.

અલગ રાખી મને મુજ પર પ્રણયના સૂર ના છેડો,
વીણાનો તાર છૂટો હોય તો વાગી નથી શકતો.

બૂરાઓને અસર કરતી નથી સોબત ભલાઓની,
ફૂલોનો રંગ કાંટાને કદી લાગી નથી શકતો.

ગુમાવેલા જીવનનાં હાસ્ય તો પાછાં મળે ક્યાંથી ?
જમાનાએ લૂંટેલા અશ્રુ પણ માગી નથી શકતો.

ગમે ત્યારે ગમે ત્યાં મેઘ વરસી જાય છે જગમાં,
રુદન ને કાજ કોઈ પણ નિયમ લાગી નથી શકતો.

જગતના ઘાવ સામે તું અડગ થઈને રહે “બેફામ”
કે પર્વતને કોઇ પથ્થર કદી વાગી નથી શકતો.

દુનીયા કલ્પનાની છે

આમ તો સર્જકે અને "મારી ખાનદાની" શીર્ષક આપ્યુ છે પણ મને આનુ નામ "દુનીયા કલ્પનાની છે." વધારે ગમ્યુ.

બધા દિવસો મજાના છે, બધી રાતો મજાની છે;
અદેખાઈ ન કરજો, મારી દુનીયા કલ્પનાની છે.

દુ:ખી નજરે જુએ છે દૂરથી મારા બુઢાપાને,
નથી એ કોઈ બીજું દોસ્ત, એ મારી જવાની છે.

જીવ્યો બેચાર ક્ષણ હું એટલું જો બાદ કરીએ તો,
હજી પણ મારી પાસે ચાર દિનની જિંદગાની છે.

પધારો તો પરોણાગતમાં હું ઘરને ગીરો મૂકું,
ભલે ખાલી થયો, પણ એ જ મારી ખાનદાની છે.

કરું ના દાન તો કોઈ મને કંજૂસ ના કહેશો,
કે મારી માસ તો પૂંજી ફક્ત મારી પીડાની છે.

રહે અણદીઠ એનો ન્યાય તો શંકા નહીં કરજો,
કે સૌ છાના ગુનાહોની સજા એવી જ છાની છે.

કરે છે એટલા માટે તો ભેગાં લોકના ટોળાં,
દીવાનો પણ એ સમજે છે કે આ દુનીયા દીવાની છે.

જતનથી જાળવું છું જાતને હું એટલે `બેફામ',
જગતમાં એ જ તો એક મારી નિશાની છે.
-: બરકત વિરાણી "બેફામ"

બિસ્માર ઘર .....

થોડા સમય પહેલા ખરીદેલી એક બેફામના ગઝલ સંગ્રહમાંથી થોડી ગઝલો

તુ એક જ છે અને બે જાત નો વ્યવહાર પણ રાખે,
દવા પણ તુજ કરે મારી અને બીમાર પણ રાખે.

ભલા તારા વિના એવું તો બીજું કોણ હોવાનું?
જે ગુસ્સો પણ કરે મારા ઉપર અને પ્યાર પણ રાખે.

મેં નહોતી જોઈ પહેલા આવી આ જંજાળ જીવનની,
મને નવરો ન પડવા દે અને બેકાર પણ રાખે.

વિધાતા, તે મને કેવું અજબ આ ભાગ્ય આપ્યુ છે?
બિચારો પણ ન બનવા દે અને લાચાર પણ રાખે.

ખુદા, બંદો તને બેફામની જેવો નહીં મળશે,
કસોટી કર છતાં તારા ઉપર ઈતબાર પણ રાખે.

ચહું `બેફામ' હું એની કહે સારી કબર ક્યાંથી?
જે ઘર આપે અને એને વળી બિસ્માર પણ આપે.

બસ એમ જ ....

આમ તો મારે વેલેન્ટાઈન્સ-ડે પર કાલે કઈક લખવુ હતુ પણ હવે એ દિવસ સારા કરતા ખરાબ વધારે લાગે છે.
આજે મને ગમતા ખાસ શાયર બરકત વિરાણી `બેફામ' ની થોડી રચના.

સારુ થયુ કે દિલને તમે વશ કરી લીધું.
નહિ તો અમે જગતમાં બધાના બની જતે.

દિલમાં સૌને આવવા દઈએ છીએ, પણ શક ન કર,
તું વસે છે જ્યાં ત્યાં કોઈને જવા દેતા નથી.

બહુ જ ખોટું થયું

હાલમાં બરકત વિરાણી "બેફામ"ની ગઝલોનુ એક પુસ્તક ખરીદ્યુ. પુસ્તકના પાછળના પુઠા પર આપેલી મારી હાલતને બંધ બેસતી કેટલીક પંક્તિ

બહુ જ ખોટું થયું જે અમે રડી લીધું
અમારા દુ:ખ ઉપર પાણી ફેરવી લીધું.


કરું ના દાન તો કોઈ મને કંજૂસ ના કહેશો
કે મારી પાસ તો પૂંજી ફકત મારી પીડાની છે.

જીવાડે પ્રેમથી એવું તો કોઇ ક્યાં મળે

અમે તારા પ્રણયનાં ફૂલ ખરવા પણ નથી દેતાં,
છૂપાં રાખ્યાં છે એવાં કે પમરવા પણ નથી દેતાં.

ગરીબીને લીધે કરવી પડે છે કરકસર આવી,
અમે રડીએ છીએ ને અશ્રુ સરવા પણ નથી દેતાં.

હવેના રાહબર પોતે જ ખોટા રાહ જેવાં છે,
સફર સાચી દિશામાં તો એ કરવા પણ નથી દેતાં.

ભલે મળતાં નથી, પણ એજ તારણહાર છે સાચા,
જે ડૂબવા તો નથી દેતા જ, તરવા પણ નથી દેતાં.

હવે આવા પ્રણયનો અંત પણ આવે તો કઇ રીતે?
નથી પોતે વિસરતાં કે વિસરવા પણ નથી દેતાં.

સુરાનો નહિ, હવે સાકીનો ખુદનો છે નશો અમને,
કે એનો હાથ પકડી જામ ભરવા પણ નથી દેતાં.

જીવાડે પ્રેમથી એવું તો કોઇ ક્યાં મળે બેફામ?
કે મતલબ હોય છે તો લોક મરવા પણ નથી દેતાં.
-: બરકત વિરાણી ‘બેફામ’

ઓ હ્રદય

આજે મારા ફેવરીટ કવિ બરકત વિરાણી 'બેફામ'ની એક ગઝલ. વીરહની ક્ષણોમાં જ્યારે કોઈ વાત કરવા માટે નથી તો હ્રદય સાથ વાત કરીને પોતાના વીચારો રજુ કરે છે.

ઓ હ્રદય તે પણ ભલા કેવો ફસવ્યો છે મને
જે નથી મારા થયા એનો બનાવ્યો છે મને

આમતો હાલત અમારા બેયની સરખી જ છે
મે ગુમાવ્યા એમ એણે પણ ગુમાવ્યો છે મને

એ બધાના નામ લઈ મારે નથી થાવું ખરાબ
સારા સારા માનવીઓએ સતાવ્યો છે મને

આ બધા બેફામ જે આજે રડે છે મોત પર
એ બધાએ જીંદગી આખી રડાવ્યો છે મને
-: બરકત વિરાણી 'બેફામ'

તમે જે પાપ કરો છો એ ધોઉં છું

સમજો નહીં કે જુલમ સહું છું ને રોઉં છું,
આમ તો તમે જે પાપ કરો છો એ ધોઉં છું.

નિષ્ફળ પ્રણયનો પંથ છે પણ સાથ તો જુઓ,
પહેલાં ગુમાવ્યાં તમને, હવે ખુદને ખોઉં છું.

તારા વિરહમાં નીંદ તો ક્યાં છે નસીબમાં ?
તારાં સ્વપ્ન તો જાગી રહ્યો છું ને જોઉં છું.

ખુદ હું જ મારો પીછો કદી છોડતો નથી,
જ્યાં જ્યાં હું જાઉં છું ત્યાં બધે હું જ હોઉં છું.

રાખે ન આમ કોઈને અલ્લાહ એકલા,
કે રોઉં છું ને હું પછી આંસુ લોઉં છું.

શોધું છું મારું સ્થાન જગતમાં હું એ રીતે,
અંધારી રાતે જાણે અરીસામાં જોઉં છું.

‘બેફામ’, મારા મૃત્યુ ઉપર સૌ રડે ભલે,
મારા જનમ ઉપર તો ફક્ત હું જ રોઉં છું.

-: બરકત વિરાણી ‘બેફામ’